Aşıq Ələsgər
Aşıq Ələsgər – (22 mart 1821, Qərbi Azərbaycan, Basarkeçər, Ağkilsə - 7 mart 1926, Qərbi Azərbaycan, Basarkeçər, Ağkilsə) – XIX – XX əsr Azərbaycan aşığı, Göyçə Aşıq Məktəbinin görkəmli nümayəndəsi.
Aşıq Ələsgər 22 mart 1821-ci il tarixində İrəvan xanlığının Göyçə mahalının Ağkilsə kəndində anadan olub. Atası Əliməmməd dülgər işləməsinə baxmayaraq, həmçinin gəraylı, qoşma və bayatıları ilə tanınıb. Aşıq Ələsgər ailənin ən böyük övladı olub. Maddi çətinliklər onu 14 yaşından etibarən varlı torpaq sahibi Kərbəlayı Qurbanın fermasında işləməyə vadar edib. Uşaqlığını Ağkilsə kəndində keçirib və təhsil ala bilməyib.
Aşıq Ələsgərin yaradıcılığına həm ailə mühitinin, həm də atasının yaradıcılığının böyük təsiri olub. O, uşaqlıqdan güclü yaddaşı və hekayə danışma bacarığı ilə seçildiyi üçün kəndində keçirilən tədbirlərin əksəriyyətində iştirak edib. O, güclü yaddaşı hesabına həmin dövrün aşıq dastanlarının çoxunu yadda saxlaya bilib.
Aşıq Ələsgərin ustadı Aşıq Alı olub. Aşıq Ələsgərin Göyçə mahalı və qonşu bölgələrdə tanınmasına səbəb olan əsas hadisə Ələsgər doğma kəndindəki toy mərasimində ustadı ilə deyişmədə qalib gəlməsi olub. Bununla o, İrəvan, Naxçıvan, Qazax, Qarabağ, Cavanşir, Gəncə və Kəlbəcər bölgələrində keçirilən bir çox vacib toy mərasimlərində fəal iştirak edib. Aşıq Ələsgər Türkiyə, İran və Dağıstanda da məşhurluq qazanıb.
Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında Azərbaycan aşıq poeziyasının qoşma, gəraylı, təcnis, divani, müxəmməs və digər poetik formalarının inkişafında mühüm rol oynayıb. Onun dillər əzbəri olan çoxsaylı əsərləri vardır. Onun “Dağlar”, “Düşdü”, “Nə gözəldir”, “Yaz gəldi” və müxtəlif gözəlləmələri aşıq poeziyasının ən məşhur nümunələri sırasında yer alır. Bu əsərlərdə şairin gözəlliyə, təbiətə və məhəbbətə münasibəti öz bədii ifadəsini tapıb. Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında olan əsərlərin dili sadə olsa da, dərin məzmunu ilə aşıq poeziyasında özünəməxsus iz qoyub.
1918–1919-cu illərdə erməni silahlı birləşmələrinin təcavüzünə məruz qalan Ələsgər doğma torpaqlarını tərk edərək Kəlbəcərə, sonra isə Tərtərə köçüb. 1921-ci ildə Ağkilsəyə qayıdıb və ömrünün sonuna qədər burada yaşayıb. O, 7 mart 1926-cı ildə Ağkilsədə vəfat edib.
1972-ci ildə Aşıq Ələsgərin anadan olmasının 150 illiyi geniş qeyd edilib, onun Basarkeçər rayonunun Ağkilsə kəndindəki qəbrinin üzərində əzəmətli abidə ucaldılıb. Lakin azərbaycanlıların Qərbi Azərbaycandan kütləvi deportasiyasından sonra erməni vandalları tərəfindən Aşıq Ələsgərin qəbri və qəbirüstü abidəsi dağıdılıb.
Müasir dövrdə də Aşıq Ələsgərin yaradıcılığı yüksək qiymətləndirilib. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 30 noyabr 2021-ci il tarixli Sərəncamına əsasən Aşıq Ələsgərin Bakıda abidəsi ucaldılıb və 2024-cü il sentyabrın 30-da həmin abidənin açılış mərasimi baş tutub.
